O'zbekiston — 14 viloyat va Qoraqalpog'iston Respublikasidan iborat davlat. Har bir hudud nafaqat iqlimi va tabiati, balki o'ziga xos non an'analari bilan ham farqlanadi. Bir mamlakat ichida bu qadar xilma-xillik kamdan-kam uchraydi.

Samarqand: non poytaxti

Samarqand noni butun O'zbekistonda dong'i dunyoga ketgan non hisoblanadi. Bu non uchun maxsus buloq suvi ishlatiladi, deb hisoblashadi — ko'plab mahalliy usta esa bu gapni tasdiqlaydi. Haqiqatan ham Samarqand nonini boshqa shaharga olib ketilganda ta'mi o'zgarishi haqida ko'plab guvohliklar mavjud.

Samarqand nonining o'ziga xos xususiyatlari:

  • Yupqa, lekin zich — mustahkam qiymi bor
  • Markazidagi murakkab "gulcha" naqsh
  • Uzoq vaqt yangiligi va ta'mini saqlab qolishi
  • Tashqariga sovg'a sifatida olib ketish an'anasi

Shahar novvoyxonalarida avloddan avlodga o'tib kelgan maxfiy retseptlar saqlanadi. Ba'zi oilalar 200 yildan ortiq bitta joyda non pishirib kelmoqda.

Xorazm: lochira mamlakati

Xorazm viloyatida katta va yupqa non — lochira keng tarqalgan. Bu non boshqa viloyatlarning nonidan bir necha xususiyati bilan farqlanadi: tarkibida sut va yog' bo'lganligi uchun u yumshoqroq va to'yimroq chiqadi.

Xorazm nonining diametri odatda 40–50 sm ga yetadi — bu boshqa hududlarga nisbatan ancha katta. Uni milliy taomlar bilan birga — shivit oshi, mastava yoki go'shtli taomlar bilan yeyishadi.

Xorazmda non pishirish ko'pincha oilaviy anjuman shaklini oladi: kampirlar xamir qoradi, yoshlar tandirga yopishtiradi, kattalar esa ovqatni tayyorlaydi.

Farg'ona vodiysi: patir markazi

Farg'ona, Andijon va Namangan shaharlaridan iborat Farg'ona vodiysi — O'zbekistoning eng aholi zich joylashgan hududlaridan biri. Bu yerda non tayyorlashda aniq proporsiyalarga katta e'tibor qaratiladi.

Vodiyda patir non alohida mashhurlik qozongan. Farg'ona patiri ko'p qatlamli bo'lib, qatlamlar orasiga piyoz va yog' qo'shilib pishiriladi. Andijon bozorlarida sotiluvchi patir butun vodiy bo'ylab mashhur.

Har uch shaharning o'z ustasi va o'z an'anasi mavjud. Vodiyda non bayramlarda va oilaviy yig'ilishlarda alohida marosim bilan sindiriladi: kattalar non sindiradi, yoshlar ulashib oladi.

Toshkent: shahar noni

Poytaxt Toshkentda kundalik hayotning tezligi nonning xarakteriga ham ta'sir etgan. Toshkent noni kattaroq o'lchamda bo'lib, ko'plab odamni to'ydirish uchun qulay. Bu non savdo nuqtalarida, bozor va do'konlarda keng sotiladi.

Shu bilan birga, Toshkentda turli hududlardan kelgan novvoylar ham ishlaydi — shuning uchun poytaxtda deyarli barcha o'zbek non turlari topilishi mumkin.

Qashqadaryo va Surxondaryo: janubiy qalinlik

Janubiy hududlarda non ko'pincha kattaligi va qalinligi bilan ajralib turadi. Bu hududlarda non asosan bug'doy va arpa unining aralashmasidan tayyorlanadi. Tarkibidagi yog' miqdori shimoliy hududlarnikidan ko'proq bo'lganligi sababli non to'yimroq chiqadi.

Surxondaryoning tog' qishloqlarida hamon qadimiy usulda — tosh o'choqlarda — pishirilgan non uchratish mumkin. Bu non texnologiyasi minglab yillik tarixga ega bo'lib, bugun ham saqlanib qolgan.

Qoraqalpog'iston: dasht noni

Qoraqalpog'istonda ko'chmanchi an'analar ta'sirida shakllangan non turlari mavjud. Bu yerda shelpek — yupqa, qovurilgan non — keng tarqalgan. Cho'l iqlimi va ko'chmanchilik turmush tarzi nonning tez va oson pishiriladigan bo'lishini talab qilgan.

Har bir non — o'sha yerning tuprog'i, suvi va odamlarining hikoyasi.

O'zbekistonning non xilma-xilligi — bu mamlakat madaniyatining boyligi va har bir hududning o'z an'analariga sadoqatining timsoli. Bir narsa umumiy: barcha hududlarda non muqaddas va e'zozlanadi.